Το κρασί της Σαντορίνης: ο πλήρης οδηγός
Η σύντομη απάντηση
Η Σαντορίνη παράγει από τα πιο χαρακτηριστικά λευκά κρασιά του κόσμου, και σχεδόν όλα από μία ποικιλία: το Ασύρτικο. Σε ξηρό, ηφαιστειακό έδαφος χωρίς φυλλοξήρα, από αδιαμπόλιαστα παλιά πρέμνα διαμορφωμένα σε χαμηλές κουλούρες, τα λευκά του νησιού είναι απόλυτα ξηρά, με κοφτερή οξύτητα και αναγνωρίσιμα αλμυρά και ορυκτά — έχουν τη γεύση της θάλασσας και του βράχου. Το νησί δίνει επίσης Νυχτέρι (πιο πλούσιο λευκό, ωριμασμένο σε βαρέλι) και Βινσάντο (γλυκό από λιαστά σταφύλια, που παλαιώνει δεκαετίες).
Γιατί το terroir δεν μοιάζει με πουθενά αλλού
Τρία πράγματα κάνουν τη Σαντορίνη μοναδική:
Ηφαιστειακό έδαφος. Το χώμα — ντόπια λέγεται άσπα — είναι μίγμα ελαφρόπετρας, ηφαιστειακής τέφρας και άμμου, σχεδόν χωρίς άργιλο ή οργανική ύλη. Το κρίσιμο: η φυλλοξήρα δεν επιβιώνει σε αυτό, οπότε τα αμπέλια είναι αδιαμπόλιαστα (αυτόρριζα), και κάποιοι αμπελώνες ξεπερνούν άνετα τον αιώνα.
Σχεδόν καθόλου βροχή. Το νησί είναι άνυδρο και αδιάκοπα ανεμοδαρμένο. Τα πρέμνα επιβιώνουν κυρίως από την υγρασία που πιάνουν από τον νυχτερινό αέρα και την πρωινή ομίχλη.
Η κουλούρα. Για να αντέξει τον άνεμο και να συλλέξει αυτή την υγρασία, ο αμπελουργός εκπαιδεύει κάθε πρέμνο σε ένα χαμηλό, πλεγμένο καλάθι στο έδαφος, με τα σταφύλια να μεγαλώνουν προστατευμένα μέσα. Είναι από τις πιο χαρακτηριστικές εικόνες αμπελουργίας παγκοσμίως — και όλο και πιο σπάνια, γιατί απαιτεί τεράστια χειρωνακτική δουλειά.
Ο συνδυασμός —παλιά αυτόρριζα πρέμνα, ηφαιστειακό έδαφος, θαλασσινός αέρας και σκληρός ήλιος— είναι ο λόγος που το Ασύρτικο Σαντορίνης γεύεται έτσι, και που δεν αντιγράφεται πειστικά αλλού.
Τα κρασιά της Σαντορίνης
ΠΟΠ Σαντορίνη (ξηρό λευκό)
Η ναυαρχίδα. Κυρίως Ασύρτικο (τουλάχιστον 75%), με τα γηγενή Αθήρι και Αηδάνι να επιτρέπονται. Απόλυτα ξηρό, υψηλής οξύτητας, με εσπεριδοειδή και πέτρα, και αλμυρή επίγευση. Η ΠΟΠ Σαντορίνη θεσπίστηκε το 1971, από τις πρώτες ονομασίες προέλευσης στην Ελλάδα.
Νυχτέρι
Παραδοσιακός τύπος της Σαντορίνης — ιστορικά ο τρύγος γινόταν νύχτα — από πιο ώριμα σταφύλια, με ωρίμανση σε βαρέλι. Πιο γεμάτο, με περισσότερο ύφασμα και υψηλότερο αλκοόλ από το κλασικό ξηρό λευκό, κρατώντας την οξύτητα που υπογράφει το νησί.
Βινσάντο
Το ιστορικό γλυκό κρασί της Σαντορίνης, από λιαστά Ασύρτικο, Αθήρι και Αηδάνι, με παλαίωση ετών σε βαρέλι — τα καλύτερα, δεκαετιών. Περίμενε καραμέλα, αποξηραμένο βερίκοκο, σύκο και αλατισμένους ξηρούς καρπούς, με ηλεκτρική οξύτητα να τα κρατά όρθια. Από τα πιο μακρόβια γλυκά κρασιά στον κόσμο.
Ερυθρά
Παράγεται και μικρή ποσότητα ερυθρού, κυρίως από τα γηγενή Μαυροτράγανο και Μανδηλαριά — μικρή κατηγορία, αλλά όλο και πιο περιζήτητη.
Οινοποιεία που αξίζουν επίσκεψη
Η Σαντορίνη είναι από τους πιο ανταποδοτικούς οινικούς προορισμούς της Ελλάδας, με αρκετά κτήματα να έχουν θέα στην καλδέρα. Ονόματα που αξίζει να ξέρεις:
Κτήμα Αργυρού — παλιά αμπέλια και πρόγραμμα Βινσάντο αναφοράς· από τα καλύτερα παλαιωμένα Ασύρτικα του νησιού.
Gaia Wines — τα Ασύρτικα Θαλασσίτης και Θαλασσίτης Wild Ferment, με διεθνή διανομή.
Santo Wines — ο συνεταιρισμός του νησιού, με εντυπωσιακή βεράντα γευσιγνωσίας πάνω από την καλδέρα και ευρεία, σταθερή γκάμα.
Βενετσάνος — ιστορικό οινοποιείο χτισμένο μέσα στον βράχο πάνω από την καλδέρα.
Χατζηδάκης, Vassaltis και Αρτέμης Καραμολέγκος — κτήματα με έμφαση στο terroir, που κάνουν σοβαρή, σύγχρονη Σαντορίνη.
Μικρά Θήρα — το πρώτο οινοποιείο στη γειτονική Θηρασιά, από τους Βαγγέλη Γεροβασιλείου, Βασίλη Τσακτσαρλή και Ιωάννα Βαμβακούρη. Παλιά αδιαμπόλιαστα αμπέλια Ασύρτικου, πολλά άνω των 80 ετών· το Terrasea προέρχεται αποκλειστικά από σταφύλι Θηρασιάς, δίπλα στα Santorini και Nykteri του κτήματος.
Domaine Sigalas — πρωτοπόρος της σύγχρονης εποχής της Σαντορίνης, με έδρα κοντά στην Οία· Ασύρτικο αναφοράς (και το single-vineyard Καβαλιέρος) και υποστηρικτής του γηγενούς ερυθρού Μαυροτράγανου.
Κλείσε γευσιγνωσία από πριν το καλοκαίρι, και προσπάθησε να δοκιμάσεις ένα παλαιωμένο Ασύρτικο δίπλα σε ένα Βινσάντο — είναι ο γρηγορότερος τρόπος να καταλάβεις τι μπορεί να κάνει το νησί.
Το ενδιαφέρον για τους οίνους ΠΟΠ Σαντορίνη φαίνεται και στις μεγάλες οινικές διοργανώσεις, ενώ στο Κτήμα Αργυρού φιλοξενήθηκε και η πρώτη έκθεση κρασιού Estères.
Μην προσπεράσεις τη Θηρασιά
Απέναντι από την καλδέρα βρίσκεται η Θηρασιά — το μικρό, ήσυχο νησί που ήταν κομμάτι της Σαντορίνης μέχρι η μεγάλη έκρηξη της Εποχής του Χαλκού (γύρω στο 1600 π.Χ.) να ανοίξει την καλδέρα. Μοιράζεται το ηφαιστειακό έδαφος και τα παλιά αδιαμπόλιαστα αμπέλια, ανήκει στην ίδια ΠΟΠ Σαντορίνη, και δέχεται ελάχιστους τουρίστες. Η αμπελουργία της αναβιώνει — με πρωτεργάτη τη Μικρά Θήρα κοντά στο χωριό Ποταμός — κάνοντας το σύντομο πέρασμα με το καράβι μία από τις πιο αυθεντικές οινικές εμπειρίες στις Κυκλάδες.
Τι τρώμε με κρασί Σαντορίνης
Το Ασύρτικο Σαντορίνης είναι φτιαγμένο για το αιγαιοπελαγίτικο τραπέζι: ψητά ψάρια και θαλασσινά, στρείδια, χταπόδι, ντοματοκεφτέδες, κάπαρη, και τη φάβα του νησιού. Η οξύτητα και η αλμυρότητά του το κάνουν από τα πιο γαστρονομικά λευκά του κόσμου. Κράτα το Βινσάντο για το επιδόρπιο — ή για μπλε τυρί.
Αν θες να δεις πώς οι ελληνικές ποικιλίες ταιριάζουν με κουζίνες και αγορές, δες την ανάλυση Ασύρτικο, Ξινόμαυρο, Βιδιανό: σε ποιες αγορές ταιριάζουν.
Πότε να πας και μια σκέψη για το μέλλον
Οι αμπελώνες της Σαντορίνης πιέζονται: ο τουρισμός έχει εκτοξεύσει την αξία της γης, η αμπελουργική έκταση έχει συρρικνωθεί, και οι κουλούρες γίνονται κάθε χρόνο δυσκολότερες στη συντήρηση. Αυτό κάνει το κρασί του νησιού και πιο πολύτιμο και πιο ακριβό — και ισχυρό λόγο να το πίνεις, και να επισκέπτεσαι τα οινοποιεία του, με επίγνωση.
Βρες το ιδανικό ελληνικό κρασί για το πιάτο σου
Με το e-SOM, τον δωρεάν ψηφιακό σομελιέ μας, ταιριάζεις ελληνικό κρασί με το φαγητό σου — ακόμα και με τη διάθεσή σου. Γρήγορο, δωρεάν, στα ελληνικά και στα αγγλικά.
Συχνές ερωτήσεις
Για ποιο κρασί είναι γνωστή η Σαντορίνη;
Πάνω απ' όλα για το απόλυτα ξηρό λευκό από Ασύρτικο, σε ηφαιστειακό έδαφος. Το νησί παράγει επίσης Νυχτέρι (πιο πλούσιο λευκό ωριμασμένο σε βαρέλι) και Βινσάντο, γλυκό κρασί από λιαστά σταφύλια. Τα λευκά ΠΟΠ Σαντορίνη ξεχωρίζουν για την κοφτερή οξύτητα, την αλμυρότητα και τον ορυκτό τους χαρακτήρα.
Γιατί είναι τόσο ξεχωριστό το κρασί της Σαντορίνης;
Τα αμπέλια μεγαλώνουν σε ηφαιστειακό έδαφος χωρίς φυλλοξήρα και είναι συχνά αδιαμπόλιαστα και πολύ παλιά. Με ελάχιστη βροχή, διαμορφώνονται σε κουλούρα για να προστατεύονται τα σταφύλια από τον άνεμο και να συλλέγεται υγρασία. Το αποτέλεσμα είναι κρασί με ένταση οξύτητας, αλμυρότητα και ορυκτότητα που δύσκολα συναντάς αλλού.
Από ποια ποικιλία γίνεται το κρασί Σαντορίνης;
Κυρίως από Ασύρτικο. Το λευκό ΠΟΠ Σαντορίνη πρέπει να είναι κατά κύριο λόγο Ασύρτικο (τουλάχιστον 75%), με τα γηγενή Αθήρι και Αηδάνι να επιτρέπονται στο χαρμάνι. Καλλιεργούνται επίσης μικρές ποσότητες ερυθρών, όπως Μαυροτράγανο και Μανδηλαριά.
Τι είναι το Βινσάντο;
Το παραδοσιακό γλυκό κρασί της Σαντορίνης, από λιαστά Ασύρτικο, Αθήρι και Αηδάνι, με παλαίωση ετών σε βαρέλι. Δείχνει καραμέλα, αποξηραμένο βερίκοκο και αλατισμένους ξηρούς καρπούς, ισορροπημένα από ηλεκτρική οξύτητα, και μπορεί να παλαιώσει δεκαετίες.
Μπορείς να επισκεφθείς οινοποιεία στη Σαντορίνη;
Ναι. Πολλά κτήματα δέχονται επισκέπτες για γευσιγνωσία, αρκετά με θέα στην καλδέρα — ανάμεσά τους Κτήμα Αργυρού, Gaia Wines, Santo Wines, Βενετσάνος, Χατζηδάκης, Vassaltis, Αρτέμης Καραμολέγκος και Domaine Sigalas, καθώς και η Μικρά Θήρα στη γειτονική Θηρασιά. Κλείσε από πριν την υψηλή σεζόν.
Η Θηρασιά ανήκει στο κρασί της Σαντορίνης;
Ναι. Η Θηρασιά, το μικρό νησί απέναντι από την καλδέρα, ήταν κομμάτι της Σαντορίνης μέχρι την έκρηξη της Εποχής του Χαλκού (γύρω στο 1600 π.Χ.) και ανήκει στην ίδια ΠΟΠ Σαντορίνη. Μοιράζεται το ηφαιστειακό έδαφος και τα παλιά αδιαμπόλιαστα αμπέλια, δέχεται πολύ λιγότερους τουρίστες, και η αμπελουργία της αναβιώνει — με πρωτεργάτη το οινοποιείο Μικρά Θήρα κοντά στο χωριό Ποταμός.
Διάβασε επίσης
Διαβάστε το άρθρο και στα αγγλικά: Santorini Wine: A Complete Guide
Φωτογραφία εξωφύλλου: Norbert Nagel / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).
---
Σχόλια