Πώς ξεκίνησε η φράση «καλά κρασιά» ;

Στην ελληνική γλώσσα, λίγες φράσεις καταφέρνουν να συνδυάζουν τόσο αβίαστα τη λαϊκή σοφία με μια δόση ειρωνείας όσο το «καλά κρασιά». Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως ως σκωπτικό σχόλιο ένα «καλή τύχη με αυτό» με σαφώς απαισιόδοξη χροιά. Ωστόσο, η καταγωγή της έκφρασης είναι πολύ πιο… κυριολεκτική και βαθιά ριζωμένη στην οινική κουλτούρα της χώρας.

Για να κατανοήσει κανείς την προέλευση της φράσης, χρειάζεται να επιστρέψει στην Αθήνα του Μεσοπολέμου και ειδικά στον Πειραιά της δεκαετίας του 1930. Εκεί, το κρασί δεν ήταν απλώς ένα προϊόν, ήταν κοινωνικό γεγονός. Οι ταβέρνες και τα κουτούκια λειτουργούσαν ως τόποι συνάντησης, ενώ η περίοδος του τρύγου και το άνοιγμα των βαρελιών αποτελούσαν αφορμή για γιορτή και συνεύρεση.

Σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε και η φράση «καλά κρασιά, κουμπάρε». Οι παρέες που κατευθύνονταν προς διαφορετικά «γιοματάρια» (τα σημεία δηλαδή όπου δοκιμαζόταν το νέο κρασί) αντάλλασσαν αυτόν τον χαιρετισμό στον δρόμο. Ήταν μια ευχή, αλλά ταυτόχρονα και μια μορφή άτυπης «συνομωσίας»: δεν αποκάλυπταν πού πήγαιναν, ώστε να μη μαθευτεί ποιο κρασί ήταν καλό και εξαντληθεί γρήγορα.

Η φράση, λοιπόν, ξεκίνησε ως ευχή καλής οινικής εμπειρίας σχεδόν σαν ένα «καλή απόλαυση». Το κρασί εκείνη την εποχή είχε έντονο το στοιχείο της προσμονής. Δεν ήταν πάντα δεδομένο ότι μια σοδειά θα ήταν πετυχημένη έτσι, το «καλά κρασιά» έκρυβε και μια ελπίδα για ποιότητα.

Με το πέρασμα των χρόνων, όμως, η σημασία άλλαξε νόημα. Όπως συμβαίνει συχνά με τις λαϊκές εκφράσεις, η ειρωνεία εισχώρησε σταδιακά στη χρήση της. Η φράση άρχισε να λέγεται σε περιπτώσεις όπου η κατάληξη ενός γεγονότος φαινόταν αβέβαιη ή μάλλον αρνητική. Η χρονική απόσταση ανάμεσα στον τρύγο και την κατανάλωση μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή συνέβαλε στη νέα σημασία: κάτι που αργεί ή πιθανότατα δεν θα εξελιχθεί όπως αναμένεται.

Έτσι, από ευχή μετατράπηκε σε σχόλιο απογοήτευσης ή δυσπιστίας. Σήμερα, όταν λέμε «καλά κρασιά», σπάνια εννοούμε κυριολεκτικά το κρασί. Αντιθέτως, υποδηλώνουμε ότι μια κατάσταση είναι χαμένη υπόθεση ή ότι κάποιος έχει υπερβολικές προσδοκίες.

Παρά τη μεταφορική της χρήση, η φράση διατηρεί έναν αδιόρατο δεσμό με την ελληνική οινική παράδοση. Υπενθυμίζει μια εποχή όπου το κρασί ήταν εμπειρία κοινότητας, μυστικό και γιορτή μαζί. Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της:

ακόμη και όταν τη χρησιμοποιούμε ειρωνικά, κουβαλά μέσα της τη μνήμη μιας αυθεντικής, σχεδόν ρομαντικής σχέσης των Ελλήνων με το κρασί.

Σε έναν κόσμο όπου το κρασί έχει πλέον εκλεπτυσθεί και παγκοσμιοποιηθεί, η φράση «καλά κρασιά» παραμένει μια φράση αυθεντικά ελληνική ...ένα μικρό γλωσσικό αποτύπωμα της λαϊκής οινικής ιστορίας.